Katalog zbiorów

Archiwum Pawła „Paulusa” Mazura składa się z unikatowych obiektów performerskich artystycznej grupy Tranzytoryjna Formacja Totart. Członkowie Totartu byli w posiadaniu dwóch oryginalnych mundurów angielskiego pogotowia ratunkowego, z których do dziś przetrwał jeden. W trakcie akcji wielokrotnie przebierali się w nie zarówno Paweł „Paulus” Mazur, jak i Zbigniew Sajnóg, Paweł „Konjo” Konnak czy Artur „Kudłaty” Kozdrowski. Akcje grupy miały zazwyczaj charakter wspólnotowy, czego świadectwem są między innymi sztrajfy, czyli malowane tkaniny, które członkowie Totartu przygotowywali kolektywnie, często tworząc je spontanicznie w trakcie wystąpień publicznych.

Archiwum Pawła „Paulusa” Mazura składa się z unikatowych obiektów performerskich artystycznej grupy Tranzytoryjna Formacja Totart. Członkowie Totartu byli w posiadaniu dwóch oryginalnych mundurów angielskiego pogotowia ratunkowego, z których do dziś przetrwał jeden. W trakcie akcji wielokrotnie przebierali się w nie zarówno Paweł „Paulus” Mazur, jak i Zbigniew Sajnóg, Paweł „Konjo” Konnak czy Artur „Kudłaty” Kozdrowski. Akcje grupy miały zazwyczaj charakter wspólnotowy, czego świadectwem są między innymi sztrajfy, czyli malowane tkaniny, które członkowie Totartu przygotowywali kolektywnie, często tworząc je spontanicznie w trakcie wystąpień publicznych.

Rysunki Pawła „Paulusa” Mazura są charakterystyczne dzięki mocnej i wyraźnej kresce, modelowaniu światłocieniem oraz dominującym przedstawieniom figuratywnym. Bohaterów „Paulusa” wyróżnia deformacja, szczególnie twarzy, która uwypukla emocjonalność, groteskowość i absurd.

           Seria komiksów Pure Sure Mazura ukazywała się w latach 1989–1990, czyli w okresie transformacji ustrojowej, której pokłosiem było wykształcenie znamiennych narzędzi ekspresji oraz obrazowanego nastroju absurdu i dystansu. „Paulus”, obserwując i analizując zachodzące wówczas zmiany społeczno-polityczne, tworzy surrealistyczny magazyn komiksowy, posługując się deformacją i symboliką. Ówczesna atmosfera społeczno-polityczna oraz siermiężna codzienność inspirowały Pawła Mazura, który nie godził się na bycie „pod butem sowieckim” i niemożność prowadzenia normalnego życia. Jego zaangażowanie polityczne wyrażone w twórczości zarówno graficznej, jak i poetyckiej, muzycznej i happenerskiej, indywidualnej i w Formacji Totartu jest komentarzem, często przewrotnym, do komunistycznej rzeczywistości.

Strajk to cykl dokumentujący protesty, które wybuchły w Polsce 22 października 2020 roku po orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego ograniczającym prawo do aborcji. Demonstracje objęły setki miejscowości w kraju i za granicą. Projekt Rafała Milacha, będący częścią Archiwum Protestów Publicznych, stanowi wizualny zapis społecznej mobilizacji i politycznej samoorganizacji. Archiwum gromadzi wizualne świadectwa oddolnych form sprzeciwu wobec decyzji politycznych, naruszeń demokracji i praw człowieka, stanowiąc zarazem ostrzeżenie przed narastającym populizmem, dyskryminacją oraz kryzysem klimatycznym.

Praca Hasun Macieja Moskwy to przejmująca fotografia 12-letniego uchodźcy, wykonana w listopadzie 2014 roku. Zdjęcie pochodzi z fotoreportażu Moskwy dokumentującego skutki brutalnych ataków Państwa Islamskiego na Kobane, w czasie których ponad 300 tys. ludzi zostało zmuszonych do ucieczki do pobliskiej Turcji. Choć blisko 3,5 tys. Kurdów znalazło tam pozorne schronienie, nie otrzymali jednak statusu uchodźców, co pogłębiło ich marginalizację i wykluczenie.

Chłopiec patrzy na widza zza ogrodzenia obozu dla uchodźców w tureckim Suruç. Brak dostępu do podstawowych dóbr, takich jak edukacja, ciepłe posiłki czy bieżąca woda, podkreśla dramatyczne warunki życia w obozie. Intensywne spojrzenie młodego chłopca staje się narzędziem opowieści o tych, którzy zostali wypchnięci na margines globalnej polityki, pozbawieni głosu i widoczności, a sam Hasun narasta do figury-symbolu – osaczenia i izolacji, jakie towarzyszą wielu ofiarom kryzysów humanitarnych.

Obiekt jest zarazem instalacją / akcesorium performatywnym, jak i materialnym dokumentem artystycznego działania Jacka Niegody, spowodowanego wielkim wydarzeniem sportowym wywołującym patriotyczne poruszenie nawet wśród osób nieinteresujących się na co dzień sportem.

Obywatelstwo i uczestniczenie w życiu społecznym może być rozumiane jako wynik zamieszkiwania na tym samym terenie, jeśli natomiast jest oparte na wyróżnikach natury kulturowej, polega na akcentowaniu własnej wyjątkowości. Narodowe barwy czy uzgodniona interpretacja symboli budują poczucie wspólnoty, ale ta jedność, wzmocniona edukacją i wychowaniem, bazuje jednocześnie na odróżnieniu się od wszystkich pozostałych, na podkreślaniu różnic mogących stać się podłożem konfliktów i wykluczeń. Stąd praca Niegody oferuje usługę rozpruwania tego, co krępuje wolność przebywania razem poza uzgodnionymi formatami.

Wideo Jacka Niegody to rodzaj instrukcji treningowej, w której artysta jest bohaterem i jednocześnie narratorem. Praca Nie męcz się jest swoistym instruktażem dla chętnych do powtórzenia słynnego skoku Lecha Wałęsy z 1980 roku przez mur Stoczni Gdańskiej, który obrósł legendą i stał się symbolem początku zmian politycznych w Europie Wschodniej i Centralnej, zakończonych obaleniem muru berlińskiego.

Niegoda poddaje refleksji historię Polski i Europy ostatnich dekad, w inteligentny i niespodziewany sposób redefiniuje postacie, zjawiska i symbole ikoniczne dla czasu przełomów w Europie. Atmosfera lekkości i zabawy w filmie ma jednak podwójne dno. Lech Wałęsa, pierwowzór protagonisty, jest obiektem dyskusji i niejednoznacznie pozytywnych ocen współczesnych. Wykorzystuje się go do antagonizowania społeczeństwa, toteż interpretacja wymowy tej pracy pozostaje otwarta dla uczestników sporu o dokonywane przez Wałęsę wybory życiowe. 

Dorota Nieznalska pozyskała drewniane drzwi z poniemieckich domów i mieszkań, zamieszkiwanych do 1945 roku całkowicie lub w przeważającej większości przez ludność niemiecką. Instalacji towarzyszy film zbudowany z archiwalnych obrazów i tekstów dotyczących wysiedleń ludności niemieckiej w latach 1945–1950 z tak zwanych Ziem Odzyskanych, czyli zachodniej i północnej części dzisiejszej Polski.

Choć tematem instalacji Heimatvertriebene są przymusowe migracje Niemców po drugiej wojnie światowej, możną ją odczytywać w kontekście współczesnych wędrówek uchodźczych na świecie. Wykorzystując pojęcie Heimat, które w języku niemieckim oznacza ziemię ojców, artystka podjęła próbę zdefiniowania dosłownej utraty domu rodzinnego i ziemi jako skutku konfliktu zbrojnego. W części filmowej surowe dokumentalne kadry łatwo pomylić z wojennymi tułaczkami ludności polskiej. Sfilmowani to rodziny z dziećmi, z dobytkiem, jadący i idący w trudnych warunkach pogodowych.

Nieznalska upomina się o pamięć dla cywilnych ofiar, wyrugowanych, wykorzenionych z małych ojczyzn ludzi, których los postawił po niewłaściwej stronie konfliktu. Opisując indywidualne historie, lokuje je w uniwersalnej perspektywie uwikłania w systemy polityczne i religijne.

Kozioł ofiarny Hanny Nowickiej to fizycznie już sfatygowany i wysłużony szkolny instrument sportowy. Na jego skórzany korpus artystka narzuciła stos pasów z wulkanizowanej gumy o cielistym kolorze, mięsistej i momentami gładkiej powierzchni, zbliżonej do ludzkiej skóry. Wywierają one tak skrajnie werystyczne wrażenie, że trudno opanować chęć dotyku.

Kozioł ofiarny to ofiara niewinna. To ten, który w dawnych kulturach przyjmował i niósł grzechy oraz winę członków społeczności, sam będąc z niej wykluczonym. W tradycji judaistycznej kapłan świątyni w Jerozolimie, pokropiwszy jej wnętrze krwią złożonych w ofierze byka i kozła, typował kolejnego, by ten wyprowadzony na pustynię lub skalne urwisko zabrał ze sobą winy całego ludu. Antyczni Grecy po wybraniu pharmakoi, za którego służył niewolnik, przestępca lub kaleka, wypędzali go z miasta, by wraz z nim odeszła zaraza lub klęska. Stygmatyzacja, wykluczenie, nagonka, mowa nienawiści jako strategie działania w społeczeństwach, narodach, grupach osiedlowych, na uczelni, w szkole, w biurze, a także na sali gimnastycznej nieustannie reprodukują ten stary schemat.