Grzegorz Klaman

Praca powstała na Wyspie Spichrzów leżącej na Motławie, w Śródmieściu Gdańska, gdzie w drugiej połowie lat osiemdziesiątych i w pierwszych latach następnej dekady Klaman prowadził plenerową Galerię Wyspa. Człowiek niosący żółwia jest ostatnią z serii figuratywnych drewnianych rzeźb, które artysta wykonał w latach 1985–1989. Rzeźby te, niekiedy osadzane bezpośrednio w podłożu Wyspy Spichrzów, lokowane w ruinach dawnych spichlerzy, były formą ingerencji w zaniedbany i zapomniany fragment miasta. Tego rodzaju interwencje stanowiły jedną z charakterystycznych cech realizacji Klamana z lat osiemdziesiątych.

Na formę serii prac, ich brutalną estetykę, przywodzącą na myśl odzieranie ciała ze skóry, miał wpływ historyczny kontekst, w którym powstawały. W nowoekspresyjnych rzeźbach Klamana – ex post – symbolicznie odzwierciedlona zostaje sytuacja jednostki konfrontującej się z wydarzeniami stanu wojennego, których dramatyczny przebieg szczególnie wyraźnie zaznaczył się w Gdańsku.

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego w ramach zadania: Rozwój kolekcji sztuki współczesnej Muzeum Narodowego w Gdańsku.

Linia ognia wpisuje się w serię działań artystycznych Grzegorza Klamana wskazujących na zafascynowanie tradycją land artu, do których można zaliczyć zarówno Zakopywanie książek, jak i aktywność na nowożytnych fortyfikacjach miasta. Prace te były motywowane potrzebą bezpośredniej reakcji na opuszczone, ale obdarzone szczególnymi walorami architektonicznymi i historycznymi miejsca w Gdańsku. Wynikały ponadto – przy braku warunków do otwartego działania w przestrzeni publicznej – z aktu odkrywania nowych, pozainstytucjonalnych przestrzeni dla sztuki, testowania granic tego, co jest możliwe.

Eksploracje Klamana były próbą odniesienia się do zagadnienia miejsca w sposób wykraczający poza wiodące wówczas środowiskowe estetyki. Północna część Wyspy Spichrzów, dziś zabudowana apartamentowcami i hotelami, od końca drugiej wojny światowej była otwartą raną, a dramatyczne pozostałości wypalonych spichlerzy stanowiły scenerię działań artysty. Działania te, podobnie jak te podejmowane z Kazimierzem Kowalczykiem na bastionach nowożytnych fortyfikacji w Gdańsku (rysunki na śniegu, rysunki z desek), miały charakterystyczny rys, nieporównywalny z niczym, co w tym samym czasie działo się w Polsce.

Grzegorz Klaman w wielu swoich dokonaniach odnosi się do obecnych zmian zasad pracy, erozji mitu Solidarności oraz alternatywnych narracji historycznych. Podejmuje temat skutków polskiej transformacji, blasków i cieni modernizacji, wykluczenia ekonomicznego oraz różnych koncepcji przyszłości regionów postindustrialnych.

Artysta w Solidarity Guerilla snuje opowieść o hipotetycznej anarchistycznej organizacji quasi-terrorystycznej, która mogłaby powstać na Śląsku na skutek buntu przeciwko metodom prywatyzacji wielkiego przemysłu, temu, jak restrukturyzowano czy zamykano kopalnie, w końcu temu, w jaki sposób niszczy się całą przestrzeń: zakłady pracy i poprzemysłowe miasta. Klaman tworzy wizję rebelii, która – jak twierdzi – ma pełne podstawy, by zaistnieć w ciągu najbliższych lat. Swój pomysł wywodził z obserwacji aktualnych wydarzeń na Śląsku wspieranych pamięcią doświadczeń Wielkiej Brytanii, gdzie na skutek działań Margaret Thatcher w 1985 roku prawie dwieście trzydzieści tysięcy górników pozostało bez pracy, zamknięto sto sześćdziesiąt kopalń węgla, a pozostałe sprywatyzowano.

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego w ramach zadania: Rozwój kolekcji sztuki współczesnej Muzeum Narodowego w Gdańsku.

Grzegorz Klaman w wielu swoich dokonaniach odnosi się do obecnych zmian zasad pracy, erozji mitu Solidarności oraz alternatywnych narracji historycznych. Podejmuje temat skutków polskiej transformacji, blasków i cieni modernizacji, wykluczenia ekonomicznego oraz różnych koncepcji przyszłości regionów postindustrialnych.

Artysta w Solidarity Guerilla snuje opowieść o hipotetycznej anarchistycznej organizacji quasi-terrorystycznej, która mogłaby powstać na Śląsku na skutek buntu przeciwko metodom prywatyzacji wielkiego przemysłu, temu, jak restrukturyzowano czy zamykano kopalnie, w końcu temu, w jaki sposób niszczy się całą przestrzeń: zakłady pracy i poprzemysłowe miasta. Klaman tworzy wizję rebelii, która – jak twierdzi – ma pełne podstawy, by zaistnieć w ciągu najbliższych lat. Swój pomysł wywodził z obserwacji aktualnych wydarzeń na Śląsku wspieranych pamięcią doświadczeń Wielkiej Brytanii, gdzie na skutek działań Margaret Thatcher w 1985 roku prawie dwieście trzydzieści tysięcy górników pozostało bez pracy, zamknięto sto sześćdziesiąt kopalń węgla, a pozostałe sprywatyzowano.

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego w ramach zadania: Rozwój kolekcji sztuki współczesnej Muzeum Narodowego w Gdańsku.

Zakopywanie było działaniem zaplanowanym i świadomym, sprowokowanym Wyspą Spichrzów, ziemią poniekąd niczyją w kraju bez przestrzeni publicznej. Wynikało z obserwacji kikutów murów zarośniętych u podnóża trawą i krzakami, blizn po drugiej wojnie światowej. Klaman, mówiąc o Wyspie Spichrzów, nazywał ją eksterytorium, rodzajem przestrzeni poza jurysdykcją władzy i ideologii. Nie robił jednak archeologicznych odkrywek, nie pochylał się nostalgicznie nad śladami historii, zamiast odsłaniać – zakopywał, zaburzając chronologię warstw.         

Zarówno gest zakopywania, jak i manifest artystyczny Archeologii odwrotnej, który mu towarzyszy, wydają się kluczowe nie tylko dla sztuki Grzegorza Klamana w latach osiemdziesiątych, ale także naznaczają jego praktykę w latach późniejszych, tak odmienną w formie i stworzoną w zupełnie innym kontekście politycznym, artystycznym i instytucjonalnym. Nie chodzi bowiem o to, aby wiedzieć na pewno, co było, i jak przeszłość może zostać przedstawiona, ale o to, jak można zaburzyć kolejność rzeczy, nadać im sens i umieścić tam siebie, nie stając się zakładnikiem historii.